1 km yola kaç yol kenar dikmesi gerekir?
Kısa cevap
Tek bir sayı yoktur: aralığı yolun geometrisi belirler. Düzlükte seyrek, virajda sık dizilir; kural “sürücü bir sonrakini görmeden öncekini kaybetmesin”dir.
Aralık, idarenin şartnamesindeki tabloya göre belirlenir ve tablonun girdisi viraj yarıçapıdır. Yarıçap küçüldükçe aralık kısalır, çünkü dikmelerin oluşturduğu çizginin sürücüye virajın nereye döndüğünü göstermesi gerekir.
Bu yüzden “1 km’ye kaç adet” sorusunun cevabı güzergâhın kendisindedir. Düz bir kesimde adet düşer, dağ yolunda birkaç katına çıkar. Sipariş adedini gözden çıkarmadan önce güzergâhın viraj dökümü çıkarılmalıdır.
Bize güzergâh uzunluğunu, viraj sayısını ve varsa idarenin şartname tablosunu gönderin; adedi ve o adede karşılık gelen konteyner planını birlikte çıkaralım. Palet 2.500 adet olduğu için adet, doğrudan navlunu belirler.
Hesabı sipariş öncesi yapmak, sahada eksik kalmaktan ucuzdur. Güzergâhın düz ve virajlı kesimleri ayrı ölçülür; her kesimin uzunluğu o kesimin dikme aralığına BÖLÜNÜR, kesim başına bir başlangıç dikmesi eklenir ve toplam adet çıkar (iki taraflı yolda taraf sayısıyla çarpılır). Kavşak, köprü başı ve banket daralması gibi noktalara ek dikme eklenir.
Yedek payı ihmal edilmemelidir. İlk yılda bir bölümü çarpma, küreme ve kazı nedeniyle kaybolur; sektör pratiğinde küçük bir yedek stok sipariş anında alınır. Aynı partiden alınan yedek, renk ve reflektif sınıfı bakımından sahadakiyle birebir uyar.
Aralık kararının ikinci yarısı yüksekliktir. Aynı aralıkta kısa dikme daha erken kaybolur, uzun dikme daha uzaktan okunur. Bu yüzden aralık ve boy birlikte kararlaştırılır; yalnız aralık verilerek yapılan sipariş çoğu zaman iki kez alınır.
Şartnameye yazılacak dört başlık şudur: kesim uzunlukları, kesim başına aralık, yer üstü yükseklik ve reflektif sınıfı. Bu dördü verildiğinde adet tartışmasız çıkar ve teklifler karşılaştırılabilir hâle gelir.
En sık yapılan hata, aralığı tek sayı olarak şartnameye yazmaktır. Tek aralık verilen bir güzergâhta virajlar seyrek, düzlükler gereğinden sık donatılır; hem güvenlik hem bütçe zarar görür.
Tedarikçiye sorulacak soru adet değil, hesap yöntemidir. Adedi kimin nasıl çıkardığını soran alıcı, teklifleri karşılaştırabilir; yalnız toplam adet isteyen alıcı, farklı varsayımlarla hazırlanmış rakamları yan yana koymuş olur.
Sipariş anında adet, palet düzenini ve konteyner sayısını doğrudan belirler. Bu yüzden adet kesinleşmeden navlun hesaplanamaz; teklifte adet, palet ve konteyner birlikte verilir ve üçü birbirini doğrular.
Montaj planı da aynı hesaba dayanır. Ekibin günde kaç dikme çakabildiği bilindiğinde, toplam adet doğrudan iş süresine çevrilir ve yolun ne kadar süre trafiğe kapalı kalacağı önceden söylenebilir.
Bu sayfa idarenin kendi şartnamesinin yerine geçmez. Kamu ihalesinde aralık çoğu zaman idarenin standardıyla sabittir; burada anlatılan hesap, şartname yoksa ya da serbest bırakılmışsa kullanılır.
